حدیث مدرسه

معنی شعر راه نیک بختی فارسی هشتم

۱- زین گفته، سعادت تو جویم ◈※◈ پس یاد بگیر هرچه گویم

معنی: من با این سخن به دنبال خوشبختی و نیک بختی تو هستم، به آنچه می‌گویم گوش بده و آن را به خاطر بسپار.
واژه های مهم:
زین: مخفف «از این» است
گفته: سخن
سعادت: خوشبختی.
آرایه های ادبی:
جویم و گویم: قافیه است و جناس ناقص اختلافی است .
دانش زبانی:
زین: مخفف از این
زین گفته: گروه اسمی ، هسته (گفته) وابسته پیشین (از این)
سعادت تو: گروه اسمی ، هسته (سعادت) و مفعول، وابسته پسین (تو) که مضاف الیه است
مضارع اخباری (جویم) فعل امر (یاد بگیر)
گروه اسمی (هرچه) که (هر) صفت میهم (چه) هسته
مضارع اخباری (گویم) که می گویم بوده است
بیت سه جمله است

۲- می‌باش به عمر خود سحر خیز ◈※◈ وز خواب سحرگهان بپرهیز

معنی: در تمام طول عمر خود سحر خیز باش و از خواب شیرین صبح‌گاهی دوری کن.
آرایه های ادبی:
به مَثَل: «سحرخیز باش تا کامروا شوی» اشاره دارد
بین سحر خیر و خواب سحرگهان: مراعات نظیر وجود دارد..
دانش زبانی:
بیت از دو جمله تشکیل شده است
می باش: فعل امر
سحر خیز: مرکب
وز: مخفف و از
سحر گهان: مشتق به معنی هنگام سحر ، مخفف کلمه سحرگاهان و (ان) علامت زمان است و (سحر +گاه)(گاه) پسوند زمان و مکان است
بپرهیز: فعل امر به معنی دوری کن

۳- با مادر خویش، مهربان باش ◈※◈ آماده خدمتش به جان باش

معنی: با مادر خود مهربان باش و با جان و دل آماده خدمت کردن به او باش.
واژه های مهم:
خدمت: اطاعت کردن،کار و بندگی.
آرایه های ادبی:
کنایه در مصرع دوم (آماده خدمت کسی بودن) آماده خدمت باتما دل و جان بودن
واج آرایی در حرف (ش)
دانش زبانی:
مهربان: نقش مسند دارد
مصرع دوم نقش مسند دارد
جان: نقش متمم دارد.

۴- با چشم ادب نگر پدر را ◈※◈ از گفته او مپیچ سر را

معنی: با ادب و احترام به پدرت رفتار کن و به سخنانش گوش کن و سر پیچی نکن.
واژه های مهم:
نگر: بنگر، نگاه کن (فعل امر)
گفته: سخن.
آرایه های ادبی:
چشم ادب: تشخیص
چشم و سر: مراعات النظیر
سر مپیچ: کنایه از نافرمانی
را: ردیف
پدر و سر: قافیه
دانش زبانی:
چشم ادب: اضافه استعاری
را: حرف اضافه به معنی (به) (به پدر) که (پدر) متمم
را: در مصرع دوم نشانه مفعول است
نگر: فعل امر است

۵- چون این دو شوند از تو خُرسند ◈※◈ خرسند شود ز تو خداوند

معنی: وقتی که پدر و مادر از تو راضی باشند، مطمئنا خداوند هم از تو راضی می‌شود.
واژه های مهم:
خرسند: راضی، خشنود.
آرایه های ادبی:
خرسند و خداوند: قافیه
تو و تو : جناس
خرسند و خرسند: تکرار
مصرع دوم تلمیح دارد به آیه (رضی الله فی رضی الوالدین)
دانش زبانی:
چون: قید زمان
این دو: گروه اسمی (این) صفت شمارشی (دو) هسته

۶- چون با ادب و تمیز باشی ◈※◈ پیش همه کس، عزیز باشی

معنی: در صورتی نزد همه عزیز و گرامی هستی که مؤدب و پاک باشی.
واژه های مهم:
تمیز: پاکیزه
عزیز: دوست داشتنی.
آرایه های ادبی:
باشی و باشی: ردیف
تمیز و عزیز: قافیه
دانش زبانی:
چون: به معنی اگر حرف شرط
با ادب: حرف اضافه و متمم
باشی: مضارع اخباری
پیش: حرف اضافه به معنی (نزد)
همه کس: متمم (همه) حرف اضافه و صفت مبهم و وابسته پیشین (کس) هسته گروه اسمی
عزیز: گروه اسمی و چون یک کلمه هست خودش هسته هست و نقش آن مسند
باشی: فعل ا سنادی

۷- می‌کوش که هر چه گوید استاد ◈※◈ گیری همه را به چابکی یاد

معنی: تلاش کن تا مطالبی را که استاد می‌فرماید سریع یاد بگیری.
واژه های مهم:
چابکی: سرعت، زیرکی.
آرایه های ادبی:
استاد و یاد: قافیه
دانش زبانی:
می کوش: فعل امر به معنی تلاش کن (بکوش)
گوید: می گوید و مضارع اخباری است
یاد: در اصل یاد بگیری بوده است و مضارع التزامی
چابکی: با سرعت

۸- زنهار مگو سخن به جز راست ◈※◈ هر چند تو را در آن، ضررهاست

معنی: مبادا سخن دروغ بگویی، همیشه راست بگو حتی اگر باعث ضرر و زیان تو باشد.
واژه های مهم:
زنهار: آگاه باش
مگو: نگو
ضرر: زیان.
آرایه های ادبی:
مصرع اول تلمیح دارد به حدیث (قل الحق ان کان مرا) و (النجاه فی الصدق)است که ترجمه ی آن ها چنین است (حق را بگو اگر چه تلخ باشد) و (نجات انسان در راستی است)
و تلمیح به حدیث پیامبر هم دارد که می فرماید (قولو ا الحق و لو علی انفسکم)
دانش زبانی:
زنهار: اصوات و به معنی آگاه باش و شبه جمله است
مگو: فعل نهی
تو را: برای تو که حرف اضافه و متمم
ضررهاست: ضررها است و (است) به معنای وجود داشتن است و فعل غیر ربطی است
بیت دارای سه جمله است .

۹- هر شب که روی به جامه خواب ◈※◈ کن نیک تأمل اندر این باب

معنی: هر شب هنگام خواب در رختخواب به این موضوع فکر کن…
واژه های مهم:
روی: میروی (فعل مضارع اخباری)
جامه: لباس، پوشش، رخت
جامه خواب: رختخواب، لباس خواب
نیک: خوب
تامل: اندیشیدن، فکر کردن
اندر: در
باب: موضوع، مورد.
آرایه های ادبی:
جامه خواب: مجاز از رختخواب
بیت نهم و بیت دهم از نظر معنا کردن بهم ارتباط دارند که به این ارایه موقوف المعانی می گویند .
دانش زبانی:
روی: می روی مضارع اخباری
جامه: (لباس)
اندر: در
باب: موضوع و زمینه (تامل) اندیشه کردن

۱۰- کان روز به علم تو چه افزود ◈※◈ وز کرده خود چه بُرده‌ای سود

معنی: که در آن روز چه مطالب آموزنده‌ای یاد گرفته‌ای و چه چیزی به دانش تو افزوده شده است و از اعمال خود چه بهره‌ای برده‌ای؟

واژه های مهم:
کان: مخفف «که آن»
کرده: عمل، کار.
آرایه های ادبی:
این بیت با بیت نهم باید معنی کردو موقوف المعانی است
دانش زبانی:
کان: که آن
چه: در مصرع اول ضمیر پرسشی است و درمصرع دوم صفت پرسشی است به معنی چه سود برده ای ؟

۱۱- روزی که در آن نکرده‌ای کار ◈※◈ آن روز ز عمر خویش مشمار

معنی: روزی را که در آن کار مفیدی انجام نداده‌ای، آن روز را جزء روزهای عمر خود به حساب میاور.

آرایه های ادبی:
کار و مشمار: قافیه است
دانش زبانی:
ی: در روزی نکره است
مشمار: فعل نهی است